Το τελευταίο διήγημα του Φραντς Κάφκα «Γιοζεφίνε η αοιδός» ή Ο λαός των
ποντικιών (1924) μετατρέπεται σε παράσταση μουσικού θεάτρου μέσα από μια
νέα, φιλόδοξη παραγωγή της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ. Τη μουσική
υπογράφει ο διακεκριμένος συνθέτης Χαράλαμπος Γωγιός, ενώ τη σκηνοθεσία ο
Σάββας Στρούμπος, που διακρίνεται για τη βαθιά θεατρική του γλώσσα και την
έντονη σωματικότητα της σκηνικής του γραφής. Το μουσικοθεατρικό έργο θα
παρουσιαστεί σε πανελλήνια πρώτη από τις 27 Μαρτίου και για έξι παραστάσεις
έως τις 4 Απριλίου 2026 στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ, με τη
συμμετοχή ηθοποιών της Ομάδας Σημείο Μηδέν και μουσικών του συνόλου
σύγχρονης μουσικής Ergon Ensemble.
Στο διήγημα Γιοζεφίνε η αοιδός ή Ο λαός των ποντικιών ο Κάφκα μας μεταφέρει σε
έναν παράξενο κόσμο όπου δεν υπάρχει νεότητα, ούτε καν μια σύντομη παιδική
ηλικία, αφού τα πάντα καθορίζονται από τον αγώνα της επιβίωσης και τα παιδιά
δεν έχουν χρόνο να είναι παιδιά. Σε αυτόν τον κόσμο εκείνο το είδος της χαράς που
πηγάζει από τη μουσική δεν εμφανίζεται ποτέ, το τραγούδι έχει πάψει να υπάρχει
και το σφύριγμα είναι πλέον η μόνη μορφή έκφρασης.
Η ποντικίνα Γιοζεφίνε, όμως, εισάγει σε αυτόν τον κόσμο ένα σφύριγμα με
επίδραση μαγευτική, σαγηνευτική. Η έκστασή της είναι αυτή που κάνει το
σφύριγμά της ακαταμάχητο και μοναδικό – αυτή η παράδοξη καφκική αοιδός φέρει
το εκστατικό στοιχείο στις στιγμές της πιο μεγάλης δυσκολίας για τον λαό των
ποντικιών. Μέσα από την αλλόκοτη τέχνη της δημιουργεί ένα μουσικότροπο
κάλεσμα εξέγερσης για την επαναδιεκδίκηση της ίδιας της ζωής.
Η παράσταση επιχειρεί να φωτίσει το ιδιόμορφο, υποδόριο και σαρκαστικό χιούμορ
που διατρέχει το τραγικό όραμα του Κάφκα μέσω μιας μουσικής δραματουργίας
που εμπνέεται από τη «χαμηλή», τόσο καρναβαλική όσο και, ενίοτε, παραβατική,
μουσικοθεατρική παράδοση του ελαφρού μουσικού θεάτρου και του βαριετέ.

Στα υπόγεια του καφκικού σύμπαντος
Ο αλλόκοτος και ποιητικός κόσμος του Φραντς Κάφκα διαπνέεται από την ιδιαίτερη
αγωνία του συγγραφέα για την επισφάλεια της ανθρώπινης κατάστασης, η οποία
διαρκώς υποσκάπτεται από ένα απρόβλεπτο και βέβηλο χιούμορ γεμάτο σαρκασμό
και αυτοσαρκασμό. Το τελευταίο διήγημά του Γιοζεφίνε η αοιδός ή Ο λαός των
ποντικιών (1924) αποτελεί την πλέον ριζοσπαστική ενσάρκωση της αρνητικής
αισθητικής που διατρέχει το σύνολο της λογοτεχνικής του παραγωγής. Γραμμένο
από τη σκοπιά ενός συγγραφέα που γνωρίζει ότι ο χρόνος του εξαντλείται, το
κείμενο διαβάζεται τόσο ως κατακλείδα του έργου του Κάφκα όσο και ως πρώιμος
ανιχνευτής ρηγμάτων της νεωτερικής συνθήκης: ανάμεσα στη φωνή και το νόημα,
στο άτομο και την κοινότητα, στην τέχνη και τη ζωή, στη μνήμη και τη λήθη.
Η ιστορία εξιστορείται από την κοινότητα των ποντικιών και επικεντρώνεται στη
Γιοζεφίνε, μια ποντικίνα που πιστεύει ότι διαθέτει μια μοναδική και εξαιρετική
φωνή. Παρόλο που ο λαός των ποντικιών δεν είναι φιλόμουσος και βρίσκεται σε
συνεχή αγώνα για επιβίωση, τα πλήθη συγκεντρώνονται για να την ακούσουν. Ο
αφηγητής παρατηρεί ότι το «τραγούδι» της Γιοζεφίνε δεν διαφέρει ουσιαστικά από
το συνηθισμένο σφύριγμα όλων των ποντικιών, ωστόσο οι εμφανίσεις της
προσφέρουν μια αίσθηση συλλογικής γαλήνης και επισημότητας σε περιόδους
κοινωνικής κρίσης.
Η Γιοζεφίνε είναι πεπεισμένη για την υπέρτατη σημασία της για τον λαό και απαιτεί
να απαλλαγεί επίσημα από κάθε καθημερινή εργασία ώστε να αφοσιωθεί
αποκλειστικά στην τέχνη της. Οι αρχές της κοινότητας απορρίπτουν επανειλημμένα
το αίτημά της, θεωρώντας την τέχνη της πολυτέλεια και όχι αναγκαιότητα. Στην
προσπάθεια να πιέσει το κοινό να υποκύψει στις απαιτήσεις της, η Γιοζεφίνε
χρησιμοποιεί διάφορες τακτικές: συντομεύει τις παραστάσεις της, προσποιείται
τραυματισμούς και τελικά εξαφανίζεται εντελώς.
Η κοινότητα δεν υποχωρεί μπροστά στην εξαφάνισή της. Η ζωή συνεχίζεται χωρίς
αυτήν και ο αφηγητής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Γιοζεφίνε σύντομα θα
ξεχαστεί, καθώς θα απορροφηθεί από την ανώνυμη, συλλογική ιστορία του λαού
της. Η απουσία της αποδεικνύει τελικά ότι, αν και η κοινότητα εκτιμούσε την
παρουσία της, η τέχνη της δεν ήταν προϋπόθεση για την επιβίωση του λαού.

Παλιός γνώριμος, όχι μόνο από τις σελίδες των βιβλίων του, αλλά κυρίως στη σκηνή
του θεάτρου, ο Φραντς Κάφκα αποτελεί βασικό πεδίο έρευνας για την
εργαστηριακή θεατρική Ομάδα Σημείο Μηδέν και τον σκηνοθέτη και ιδρυτή της
Σάββα Στρούμπο. Από τη Σωφρονιστική aποικία (2009), την εναρκτήρια παράσταση
της ομάδας, μέχρι τη Μεταμόρφωση (2012), τα Θραύσματα από τον Κάφκα (2018)
και την Αναφορά για μια Ακαδημία (2021), η γραφή του Κάφκα προσεγγίζεται ως
πρώτη ύλη, ως ανοιχτό επεξεργάσιμο υλικό. Σε δημιουργικό διάλογο με την
παράδοση του Θεάτρου Άττις, ο Στρούμπος εξελίσσει τα βασικά μεθοδολογικά
εργαλεία της Μεθόδου Τερζόπουλου διαμορφώνοντας ένα σύγχρονο παράδειγμα
εργαστηριακού θεάτρου. «Η επίμονη επιστροφή μας στον κόσμο του και στα
δαιδαλώδη τοπία που ανοίγει γεννιέται από την επιθυμία της εκ νέου αναμέτρησης
με το εξαιρετικά γόνιμο και προκλητικά ανοιχτό υλικό του, μέσα στο οποίο
κινούμαστε με σπάνια δημιουργική ελευθερία, εξερευνώντας άγνωστα κάθε φορά
εδάφη», σημειώνει ο Σάββας Στρούμπος.

Τον σχεδιασμό των φωτισμών έχει αναλάβει ο Κώστας Μπεθάνης, ενώ σύμβουλος
δραματουργίας είναι η Μαρία Σικιτάνο.
Ερμηνεύουν οι ηθοποιοί: Έβελυν Ασουάντ, Ελπινίκη Μαραπίδη, Ρόζυ Μονάκη και
Σταύρος Παπαδόπουλος.
Συμμετέχουν οι μουσικοί από το Ergon Ensemble Κώστας Τζέκος (κλαρινέτο),
Ανδρέας-Ρολάνδος Θεοδώρου (τρομπόνι), Βασίλης Σούκας (βιολί) και Περικλής
Σιούντας (ακορντεόν, φωνή).